Cı2 polar mı apolar mı? Günlük hayatın içinde bir kimya sorusunu düşünmek
Sabah işe giderken metroda sıkış tepiş ayakta dururken bazen şunu düşünüyorum: İnsan beyni neden en saçma anlarda en derin soruları üretir? Mesela bir gün telefonumda notlar arasında gezinirken karşıma şu çıktı: Cı2 polar mı apolar mı? O an durdum. Metro Taksim yönüne gidiyor, kalabalık, hava biraz ağır… ama kafam bir anda lise kimya dersine ışınlandı.
27 yaşındayım, İstanbul’da yaşıyorum, gündüzleri ofiste Excel dosyalarıyla boğuşuyorum, akşamları da blog yazıyorum. Günlük hayatım çok “normal” gibi görünse de zihnim bazen en basit soruya bile takılıp saatlerce düşünebiliyor. İşte bu yazı da biraz böyle bir takılmanın ürünü.
Cı2 polar mı apolar mı sorusu ilk bakışta sadece bir kimya konusu gibi duruyor ama aslında işin içinde bağlar, simetri, hatta biraz da hayatın düzeni var gibi geliyor bana. Abartıyor olabilirim ama yine de düşünmeden edemiyorum.
Önce temel: Cı2 nedir, ne değildir?
Kimyadan çok uzaklaşmadan ama sıkmadan anlatmaya çalışayım. Cı2 dediğimiz şey, iki klor atomunun bir araya gelerek oluşturduğu molekül. Yani Cl + Cl = Cl2.
İç sesim burada hemen devreye giriyor:
“İki tane aynı şey yan yana gelince ne olur?”
Cevap aslında oldukça basit: Aynı oldukları için aralarında yük farkı oluşmaz. Ama bunu “basit” demek kolay, anlamak biraz düşünme gerektiriyor.
İstanbul’da iki aynı semti düşünün. Mesela iki tane Kadıköy gibi… Aralarında biri zengin biri fakir farkı yoksa, çekişme de olmuyor. İşte Cl2 de biraz böyle.
Atomların elektronegatiflik meselesi
Cı2 polar mı apolar mı sorusunun kalbinde “elektronegatiflik” var. Bu kelimeyi ilk duyduğumda açıkçası gözüm biraz korkmuştu. Ama zamanla şunu fark ettim: Bu, atomların elektronu çekme isteği gibi bir şey.
İki klor atomu da aynı olduğu için elektronu çekme güçleri de aynı. Yani kimse kimseyi “çekiştirmiyor”. Ortada bir güç savaşı yok.
Bu durumu ofisteki kahve makinesine benzetiyorum bazen. İki kişi aynı anda basıyor ama ikisi de aynı güçte olduğu için makine kimseye ayrıcalık yapmıyor.
Polar ve apolar kavramı neden bu kadar önemli?
Bir ara kendi kendime şunu sordum:
“Tamam Cl2 apolar, peki bu neden önemli?”
İşte burada iş biraz daha genişliyor. Polar ve apolar kavramı sadece bir kimya sorusu değil, maddelerin nasıl davrandığını belirleyen temel bir özellik.
Polar moleküller suyla iyi karışır, apolar olanlar ise daha çok kendi dünyasında yaşar gibi davranır.
Biraz sosyal hayat gibi değil mi?
Ofiste de bazı insanlar var, herkesle kolayca iletişim kurar. Bazıları ise kendi grubundan çıkmaz. Cl2 işte tam olarak ikinci kategoriye giriyor: kendi iç dünyasında mutlu bir çift.
Cı2 polar mı apolar mı? net cevap
Şimdi en net yere gelelim. Cı2 polar mı apolar mı? sorusunun cevabı: apolar.
Çünkü:
- İki atom aynı tür (klor + klor)
- Elektronegatiflik farkı yok
- Elektron paylaşımı eşit
Yani herhangi bir kutuplaşma oluşmuyor. Ne artı taraf var ne eksi taraf.
İçimden şöyle geçiyor:
“Keşke bazı insan ilişkileri de Cl2 gibi olabilseydi… net, sade, eşit.”
İstanbul hayatı ve Cl2’nin garip benzerliği
Biraz günlük hayata bağlamak istiyorum çünkü soyut şeyleri anlamak için somut hayat şart.
Sabah metrobüse biniyorum. Herkes aynı yöne gidiyor ama herkesin amacı farklı. Cl2’de ise durum daha basit: iki atom, tek amaç, tek yapı.
Belki de bu yüzden apolar. Çünkü içinde bir “taraflaşma” yok.
Oysa polar moleküllerde küçük bir gerilim var. Bir taraf biraz daha çekiyor, diğer taraf biraz daha geri kalıyor. Tıpkı İstanbul trafiğinde biri biraz daha hızlı giderken diğerinin sıkışıp kalması gibi.
Kafamda dönen düşünce
Metroda giderken bazen kendi kendime düşünüyorum:
“Ben polar mıyım acaba?”
Sonra gülüyorum.
Çünkü bilimsel olarak değil ama hissel olarak herkesin biraz “asimetrik” olduğunu fark ediyorum. Ama Cl2 öyle değil. O tamamen dengede.
Bağ türü meselesi: Cl2 neden bu kadar stabil?
Cl2 molekülünde kovalent bağ var. Yani elektronlar paylaşılır. Ama bu paylaşım eşit olduğu için sistem çok stabil olur.
Bunu şöyle düşünüyorum:
İki arkadaş aynı maaşı kazanıyor, aynı evde yaşıyor, aynı şeylere gülüyor. Arada güç dengesi yoksa kavga da az olur.
Cl2 de bu yüzden doğada stabil bir molekül olarak bulunabiliyor.
İç sesim tekrar devreye giriyor:
“Stabil olmak güzel şey aslında… neden insanlar bu kadar zorlaştırıyor?”
Cevap yok.
Cı2 polar mı apolar mı sorusunu anlamanın püf noktası
Bu soruyu artık ezberlemek yerine anlamak daha önemli geliyor bana. Çünkü ben ezberlediğim şeyleri genelde İstanbul trafiğinde unutuyorum.
Asıl mantık şu:
1. Atomlar aynı mı?
Eğer aynıysa genelde apolar olur.
2. Elektronegatiflik farkı var mı?
Yoksa yine apolar olma ihtimali yüksek.
3. Elektronlar eşit paylaşılıyor mu?
Evetse sistem dengede demektir.
Cl2 bu üç soruya da “evet doğru denge” cevabını veriyor.
Günlük hayatta Cl2 düşünmek neden garip ama eğlenceli?
Bazen akşam eve dönerken marketten bir şeyler alıyorum. Kasada sıra beklerken zihnim yine saçma bir yere gidiyor:
“Cl2 apolar çünkü simetrik… hayat da biraz simetrik olsa keşke.”
Sonra kendime gülüyorum.
Yanımdaki biri muhtemelen düşünüyor:
“Bu adam neden boşluğa bakıyor?”
Oysa ben boşluğa değil, moleküllerin dengeli dünyasına bakıyorum.
Polar ve apolar farkını Cl2 üzerinden düşünmek
Cı2 polar mı apolar mı sorusu aslında bize şunu öğretiyor: Her bağ aynı değildir. Bazıları dengeli, bazıları dengesizdir.
Mesela HCl (hidroklorik asit) polar bir moleküldür. Çünkü hidrojen ve klor arasında elektronegatiflik farkı vardır. Bu da bir tarafın biraz daha güçlü çekmesine neden olur.
Cl2’de ise böyle bir durum yok. İki taraf da aynı.
Bu bana bazen insan ilişkilerini hatırlatıyor:
- Bir taraf sürekli veriyor
- Diğer taraf sürekli alıyor
Bu polar bir ilişki gibi.
Ama Cl2 gibi ilişkiler de var mı? Belki vardır, belki yoktur… bilmiyorum.
Bir molekülden fazla bir şey: düzen fikri
Cl2’nin apolar olması bana düzen fikrini çağrıştırıyor. Her şeyin eşit olduğu, net olduğu, karmaşanın olmadığı bir yapı.
İstanbul gibi bir şehirde bu fikir biraz ütopya gibi geliyor.
Sabah metro, öğlen toplantı, akşam trafik… her şey biraz “asimetrik”.
O yüzden belki de Cl2 gibi moleküller bize küçük bir hatırlatma yapıyor:
“Denge mümkün.”
Son düşünceler: Cı2 polar mı apolar mı sorusunun bende bıraktığı şey
Artık bu soruya sadece bir kimya sorusu gibi bakmıyorum. Cevap basit: apolar.
Ama işin içinde daha fazlası var gibi hissediyorum. Simetri, denge, eşitlik…
İstanbul’da yaşarken sürekli bir şeylere yetişmeye çalışıyoruz. Cl2 ise hiçbir yere yetişmeye çalışmıyor. Olduğu gibi kalıyor.
Bazen düşünüyorum:
“Belki de sorun karmaşıklıkta değil, fazla asimetride.”
Sonra çayımdan bir yudum alıyorum ve hayatı biraz daha basit görmeye çalışıyorum.