Erkanı Umumiye Ne Demek?
İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşındayım, ve her gün arkadaşlarla sohbet ederken, bir yandan sürekli espri yaparak eğlenmeye çalışırken, diğer yandan aklımda pek çok şey dönüp duruyor. Bu yazı da öyle, biraz eğlenceli biraz derin. Sonuçta “Erkanı Umumiye ne demek?” sorusunu anlamaya çalışırken, kafamda bir yanda Eski Türkçenin ağır havası, diğer yanda gülüp geçebileceğimiz küçük komik sahneler dönüp duruyor. Hadi başlayalım, ama unutmayın, bu yazı okudukça içimdeki ciddi insanla, espri yapma tutkusu olan tarafın, birbiriyle nasıl mücadele ettiğini göreceksiniz.
Erkanı Umumiye: Bir Anlam, Bir Kavram
Erkanı Umumiye dediğimizde, ilk başta kulağa çok havalı ve bir o kadar da resmi bir şey gibi geliyor, değil mi? “Aa, bu herhalde bir Osmanlıca terim, galiba padişahın sarayında da kullanılan bir şeydir,” diye düşünüyorsunuz. Ama aslında o kadar korkulacak bir şey değil.
Erkanı Umumiye, Türkçeye Farsçadan geçmiş bir kelime ve aslında Osmanlı’da devletin en yüksek yönetim organı ya da devletin en yetkili yöneticilerinin toplantısı olarak kullanılıyordu. Yani, diyelim ki ülkenin tüm önemli kararlarını veren, başında padişah olan bir grup elit, bir araya geliyor ve kararlar alıyordu. Basitçe, “devletin zirvesi” diyebiliriz.
İşte burada, içimdeki ciddi insan devreye giriyor ve diyor ki: “Erkanı Umumiye, sadece tarihi bir terim değil. Bu, bir ülkede tüm politik gücün ve kararın tek bir çatı altında toplandığı bir yapı.” Biraz ağır oldu ama öyle işte.
Erkanı Umumiye ve Bizim Günümüz
Tabii, ben biraz daha günümüze uyarlayarak anlatmak istiyorum. Düşünsenize, “Erkanı Umumiye” bir WhatsApp grubu olsaydı…
Görselde, bir WhatsApp grubu sohbeti açılıyor.
Padişah (grubun sahibi): Arkadaşlar, devletin durumuyla ilgili bazı şeyler konuşmamız lazım.
Sadrazam (admin): Valla, şu an biraz yoğunum, hafta sonu buluşalım mı?
Beylerbeyi (moderatör): Bir önerim var: Önce bir kahve içelim, sonra devlet meselelerine geçeriz.
Maliye Nazırı (muhasebeci): Önce şu bütçeyi halledelim, yoksa toplantı da yapamayız.
Yeniçeri Ağa (görevli): Benim de ekleyeceğim birkaç şey var ama işim var, akşam saat 8’deki toplantıya katılamayabilirim.
O zaman bir bakıyorsunuz, Osmanlı’nın en yüksek karar organı, Whatsapp’ta, çoğunluğu “Valla ben o konuya katılmam” diyecek kadar dağılmış. Herkesin bir işi var, biri kahve içmeye gitmiş, diğeri “bütçeyi biraz düşürün” diye sürekli kafa yapıyor.
İşte Erkanı Umumiye tam da böyle bir şeydi. Bugün biz buna “büyük bir organizasyonun zirvesindeki yöneticilerin toplantısı” desek de, eskiden çok ciddi bir şeydi. Ama teknoloji de var, dediğim gibi; belki de Osmanlı da Zoom toplantıları yapıyor olsaydı, padişah “Arkadaşlar, toplantıyı erteledim. Bir hafta sonu buluşalım,” diye yazacaktı.
Erkanı Umumiye’de Kimler Vardı?
Peki, Erkanı Umumiye’nin üyeleri kimlerdi? Bir anlamda devletin en önemli adamları. Bugün bile başbakanlık, bakanlıklar, bazı büyük karar organları… Ne demiştik? “Devletin zirvesi.” Ama 19. yüzyılda bu, yalnızca hükümetin başındaki en yetkili kişiler değil, aynı zamanda bir de askeri liderlerin ve dini otoritelerin de katıldığı bir toplantıydı.
O dönemin toplantılarında, biraz bildik Osmanlı dizileri gibi düşünün. Padişah oturuyor, etrafında sadrazam, vezirler, şeyhülislam… Herkes bir şekilde kararlar alacak. Ama en ilginci de şu: Herkes birbiriyle kavga etmek yerine, devletin çıkarlarını savunuyor gibi görünürken, aslında herkes kendi çıkarlarını savunuyor. “Hayır, bu konuda ben haklıyım!”
Yani, aslında Erkanı Umumiye de bu kadar ciddi olmasa da, içindeki kısmi çatışmalarla günümüz siyasetine çok benziyor. Herkesin kendi fikrini savunduğu, bazen anlaşamadığı, ama bir şekilde kararları alıp yola devam ettiği bir yapıydı. Herkes biraz “Ben ne düşünüyorum?” diye bakarak, devletin işlerini yürütmeye çalışıyordu.
Erkanı Umumiye ve Bugünkü Toplantılar
Günümüzde, iş dünyasında “yönetim kurulu” ya da “strateji toplantıları” da bir anlamda Erkanı Umumiye gibi değil mi? Mesela, diyelim ki büyük bir şirketin CEO’su, direktörleri ve diğer yüksek yönetim kadroları bir araya gelir. Konuştukça, birileri heyecanlanır, birileri öneri sunar, birileri de “Bunu alttan alalım” der ve bir şekilde karar alınır. Tıpkı Osmanlı’daki o büyük karar organı gibi. Ama belki de onlarda kahve molası daha kısa, telefonları daha uzun.
Mesela, geçen hafta arkadaşımın iş yerinde olan toplantıya gittim (kendim de işteyim aslında, ama sağ olsun davet etti). Toplantıda herkes “Erkan Bey, ne diyorsunuz bu konuda?” dedi, Erkan Bey de “Bence biraz daha farklı düşünmeliyiz” dedi, sonra herkes bir şeyler yazdı, cevap verdi ve sonunda “Evet, bu önemli bir mesele” diyerek konuyu kapattılar.
Yani, biraz kafa karıştırıcı ama yine de bu tür toplantılarda bir şeylerin toparlanması çok benzer. Erkanı Umumiye’de de, karışık da olsa bir noktada yine bir çözüm bulunuyordu. Herkes kendi bakış açısını sunduktan sonra, bir şekilde iş bitiyordu.
Sonuç: Erkanı Umumiye’yi Anlamak
“Erkanı Umumiye ne demek?” sorusu, biraz düşündürse de aslında oldukça basit bir cevaba sahip. Eski Türkçede, devletin zirvesindeki karar alma organı anlamına gelirken, günümüzde bunu, her büyük karar organı veya yönetim kurulu toplantıları olarak güncelleyebilirsiniz. Her şeyde olduğu gibi, zamanla değişiyor; ama temelde hep bir şeyler yapılıyor, karar alınıyor, birileri biraz gergin oluyor, birileri ise çözüm öneriyor.
Sonuçta, tarihsel olarak ciddi bir yapı olsa da, bugün Erkanı Umumiye’yi anlamak için ona biraz daha günümüz gözlüğüyle bakmak gerekiyor. O zaman rahatça “Bir yanda padişah, bir yanda kahve” diyebiliriz.